|
Na podstawie: Złotej Księgi Szlachty Polskiej autorstwa Teodora Żychlińskiego rocznik czwarty
W dawnych województwach Krakowskiem i sandomierskim wystąpiły w wieku XIV tym na szerszą widownię publiczną trzy jednocześnie znakomite jednej nazwy rodziny, z których dwie widocznie nawet z jednego pochodzące gniazda, jednych zwykle używające imion, piastujące często te same po sobie urzędy, łączące się między sobą a mimo to odrębnymi pieczętujące się herbami.
Są to Dembińscy, piszący się jedni z Dębna i Szczekocin, jak i Odrowążowie , a drudzy z Dembian, jak Rawiczowie i Nieczujowie. Majętności Góry, Polichna, Wola Dębiska, Miłoszów, Kosocicie, Kije, Sufczyn I inne ciągnące się pasem od Krakowskiego przez Sandomierskie ku Lubelskiemu i otaczające wieńcem rodzinne Dębno, Dembiany i Szczekociny, nie wychodzą niemal z rąk tych trzech rodzin, a gdy Odrowążowie przy końcu XVI wieku wygasają, widzimy później, że ich rodowe Szczekociny w ręku Rawiczów.
Podobnie rzecz się ma i z urzędami. Dwóch Dembińskich piastuje wyższą senatorską godność kasztelanów krakowskich kanclerzy wielkich koronnych z różnicą niespełna stulecia: pierwszy Jakub (+ 1494), należał do Odrowążów, drugi, Walenty (+ 1586), do Rawiczów. Jan Nieczuja Dembiński miał być w roku 1413 kasztelanem lubelskim; tę samą dostojność dzierżył w r. 1423 Jan Odrową Dembiński, tak żę zachodzi wątpliwość, czy to nie jedna i ta sama osobistość. Toż samo na kasztelaniach bieckiej i wojnickiej zasiadali zarówno Nieczujowie, jak Rawicze Dembińscy; starostwo wolbromskie, jak się to okaże poniżej przechodziło od jednej rodziny do drugiej; cóż dopiero powiedzieć o urzędach ziemskich krakowskich, które były niemal dziedziczone tak u Rawiczów jak u Nieczujów! Dodajmy wreszcie częste ich małżeństwa pomiędzy sobą i stąd najzawikłańsze stosunki pokrewieństwa a nie podobna nam się dziwić, że Niesiecki przy ogromie pracy mieszał często członków obu rodzin, brał jednych za drugich a w historii rodów o Odrowążach całkiem zapomniał, biorąc ich za Rawiczów, co następnie w części sprostował, Tem łatwiej wreszcie pojąć, że w panegirykach ówczesnych najzupełniejsza panuje gmatwanina.
Faktem jest, że w ostatnich potomkach szlachetnego Domu Nieczujów płynie przez kądziel nie mniej zacna krew Rawiczów i na odwrót. Nieczujowie też dotąd dzierżą część odwiecznych swego rodu posiadłości ziemskich nigdy od swych gniazd się nie oddalali; Rawiczowi szerzej się rozrosłszy, puścili korzenie i po innych dzielnicach Rzeczypospolitej; jedna ich gałąź kwitła na Krainie i po dziś dzień znajdziesz ich odłamy w Wielkopolsce, choć główny ich szczep na Rusi w pobliżu swych pierwotnych siedlisk się krzewi.
W obec takiego stanu rzeczy, zwłaszcza, gdy w dawniejszych aktach urzędowych, mianowicie XIV i XV go wieku zwykle nie dodawano przy nazwiskach osób stawiających w grodzie ich godeł herbowych, zlewają się dziej pierwotne wszystkich trzech rodzin Dembińskich w jednej niemal, nierozerwalną całość, na której tle tylko wybitniejsze postacie wyraźniej się zarysowują. Dopiero od drugiej połowy XVI wieku, jednocześnie z wygaśnięciem Odrowążów z Dębna i Szczekocin Dembińskich, poczynają oba pozostałe Domy Rawiczów i Nieczujów z Dembian więcej baczyć na swą odrębność herbową, co natychmiast dokumentach urzędowych się uwydatnia.
Zanim przeto przejdziemy do szczegółowego rodowodu Dembińskich Nieczujów, wypadnie nam nasamprzód skreślić pokrótce historyą ich imienników herbu Odrową, którzy pięknie i zaszczytnie swe imiona zapisali na kartach dziejów ojczystych; poczem z samej natury przedmiotu, o którym będziemy traktować, przyjdzie nam szerzej się rozwieść i o Rawiczach Rawiczach z Dembian, wyświecić ich wzajemny z NIeczujami stosunek pokrewieństwa a przede wszystkim sprostować pomyłki, jakich się z powodów wyżej wskazanych Niemiecki przy Dembińskich dopuścił, obchodząc się mianowicie Nieczujami bardzo po macoszemu.
Nadmieniamy z góry, że praca nasza opiera się głownie na nader sumiennych wypisach p. Bogdana Łuszczyńskiego, b. Dyrektora Archiwum krakowskiego krakowskiego akt dawnych tegoż województwa, dalej na wyciągach urzędowych z Archiwum głównego warszawskiego, warszawskiego grodów kieleckiego, Chęcińskiego, wiślickiego i nowokorczyńskiego, na wyrokach lubelskich, wreszcie na rozmaitych aktach kościelnych, kościelnych kopiach uwierzytelnionych łaskawie nam dostarczonych.
Dembińscy herbu Odrowąż
W aktach sądów wiecowych (Colloquia) i nadwornych królewskich (In curia regis) województw krakowskiego , sięgających roku 1390 go, znajdujemy pod rokiem 1398 zapisany dział pomiędzy braćmi rodzonymi Piotrem i Janem ze Szczekocin, mocą którego pierwszy bierze między innymi dobra Dębno, Wolę Dębińską, Sufczyn, Roztokę itd. Drugi zaś Szczekociny, Machów, Kazimierzę Wielką, Maszki itd. Nie sięgamy zatem dalej wstecz, choć Niemiecki przed obu wzmiankowanymi wyżej braćmi, braćmi spisie senatorów kilku Odrowążów ze Szczekocin, mianowicie pomiędzy kasztelanami lubelskimi, wymienia ale na mocy dokumentów urzędowych prowadzimy dalej rodowód od Piotra i Jana.
1. Piotr z Dębna pozostawia córkę Śmichne, zakonnicę reguły św. Klary w klasztorze Ś. Andrzeja w Krakowie (Coll. Ks.5 str. 702) i syna Bartłomieja, pana na Dębnie, Sufczynie itd. Ożenionego z Straconą (Stanisławą), corką Wierna z Gadania (Vernco de Gaban), której 175 grzywien wiana i tyleż przywianka zapisał (tamże str. 403) Z tego małżeństwa:
Jakób z Dębna, od roku 1450 do 1462 podczaszy krakowski, od r.1462 do roku 1466 podskarbi wielki koronny, sądecki, kielecki, oświęcimski, wreszcie krakowski starosta, (1467 r.), od r 1469 do 1470 kanclerz wielki koronny i w tym charakterze poseł do Rzymu (tamże 1469 ks. 2 str. 1178), od r. 1474 do 1477 wojewoda sandomierski, od r, 1479 kasztelan krakowski, senator godny mąż rycerski umarł 1494 r. pozostawiając z Agnieszki z Bnina herbu Łodzia tylko córkę Elżbietę, zaślubioną Wiktorowi Sieneńskiemu herbu Dębno (tamże 1494 ks. 3 str. 390, 1495 str. 423), dworzaninowi królewskiemu (zob. roczn. III str. 340).
3. Jan ze Szczekocin, młodszy brat Piotra z Dębna, od roku 1423 do 1428 kasztelan lubelski, ożeniony z Ofką (Eufemią), córką Zbigniewa z Wielkiego Młyna Muszyńskiego herbu Łodzia, pozostawił trzech synów: Piotra, w r. 1436 starostę olsztyńskiego, podkanclerza koronnego (Colloquia 1440, ks. 13 str. 427), po którym syn Paweł na Szczekocinach, starosta olsztyński, zawichostski i łukowski (zob. Dyplomata mogilski), ożeniony z Anną Tęczyńską herbu Topór (Helcel tom II). Z niej Piotr, po ojcu starosta olsztyński, zmarły bezpotomnie i Jan ze Szczekocin, kanonik krakowski i poznański. Drugi syn Jana z Muszyńskiej, także Jan, od Szczekocin przezywany Szczekockim, z Zofii Świętopełkówny Zawadzkiej, podczaszanki krakowskiej, wdowy po Stefanie z Tęgoborzy (1466) pozostawił trzech synów, ale z tych najmłodszy, Michał, bezpotomny z Anną Zebrzydowską, córką Jerzego, Wojciecha synowie: Szczęsny, Tomasz i Jakób (1498) zubożeli i nie byli właścicielami ziemi (w aktach nazwani: „golsthy”); najstarszy wreszcie Jakób, pan na zamku w Debnie, Woli Dębińskiej, Sufczynie itd. Już stale pisał się w aktach Dembińskim (de Dambno Dambyenszky), wszakże na jego wnukach wygasł senatorski ród Odrowązów Dembińskich. Był Jakób Odrowąż Dembiński, zmarły 1546 r., ożeniony z Barbarą z Jarosławia Pilecką herbu Leliwa, synowicą Spytka z Jarosławia, wojewody krakowskiego, krakowskiego miał z niej synów Jana i Hieronima. Z tych: Jan, tenutaryusz wojnicki, pan na Dębnie, Szczekocinach, Sufczynie, Perle, Chlewicach, Biadolinie itd., po dwakroć wstępował w związki małżeńskie, najpierw najpierw Katarzyną Jordanówną herbu Trąby, córką Mikołaja, kasztelana wojnickiego; powtóre z Katarzyną z Szczepanowic Chrząstowską herbu Zadora córką Hieronima a wdową po Stanisławie Wielogłowskim (1550 roku). Umarł 1558 r. Z jego dzieci: Jan umarł 1579 roku ster. Elżbieta wyszła za Sebasyana z Szymbarku Gładysza herbu Gryf, Anna za Seweryna Lubomirskiego herbu Szreniawa, podstarostę sanockiego, Mikołaj umarł młodo w południowych krajach w roku 1578, Barbara wreszcie poślubiła Augustyna Siemianowskiego herbu Grzymała (1554-1583).
Hieronim młodszy syn Jana, tenutaryusza wojnickiego, odziedziczył po ojcu Wolę Debińską, Perłę, BIadolin itd. Z Beaty z Tarnowa Dąbrowskiej herbu Jastrzębiec, sdo voto za Janem Rupniowskim (1575-1588) pozostawił siedmioro dzieci: z tych Jakób i Stanisław sprzedali zamek Dębno, Wolę Dębińską, Biadolin, Perłę itd. Franciszkowi Wesseliniemu, staroście lanckorońskiemu 1583 roku. Obaj, również ich brat Hieronim ożeniony z Agnieszką Trzecieską herbu Strzemię, bezdzietni. Szczekociny po ich śmierci na własność Szczepanowskich, Jordanów, Korycińskich, i w roku 1709 zostały nabyte przez Franciszka z Dębian Rawicza Dembińskiego, kasztelana wojnickiego.
Z pobieżnego powyższego rodowodu Odrowążów Dembińskich przekonujemy się, jak poważne zajmowali w Rzeczpospolitej stanowisko. Nie licząc senatorów, których im dawne kroniki przypisują, wydali co poświadczają akta grodzkie, jednego kasztelana krakowskiego, trzech ministrów (kanclerza i podkanclerzego, oraz podskarbiego wielkiego koroonnego), kasztelana lubelskiego, kilku kanoników kanoników licznych starostów. Łączyli się zaś z pierwszymi ówczesnymi domami, jak z Tęczyńskimi, Łodziami z Bnina, Sieneńskimi, Zebrzydowskimi, Lubomirskimi, z Brzezia Chrząstowskimi, Jordanami, Gładyszkami, Pileckimi hrabiami z Pilicy itd. Z Dembińskimi tak Rawiczami jak Nieczujami nie byli spokrewnieni.
|
